İzmir 15°
Aliağa Son Dakika İzmir, Aliağa, Türkiye ve dünyadan günün ajandası
Son Dakika

Yalta 2.0! Üç lider dünyayı yeniden mi paylaşacak

ABD Başkanı Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rus lider Putin, 19 Kasım’da Çin’in Şencen kentinde tarihte ilk kez aynı masaya oturuyor. Nükleer pazarlıklar, İran krizi ve Avrupa’da “yeni Yalta” endişesi gölgesinde gerçekleşecek tarihi zirve, küresel düzeni yeniden şekillendirebilir. İşte…

ABD, Çin ve Rusya liderlerinin katılacağı tarihi Şencen zirvesi küresel siyaseti etkileyecek.

1. ÜÇ LİDERİ AYNI MASAYA OTURTAN NE

ABD, Çin ve Rusya, uluslararası sistemin geleceğini belirleyen üç büyük güç, ancak aynı zamanda ekonomik, askeri ve jeopolitik alanlarda keskin bir rekabet içinde. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında gerçekleşecek bu ilk üçlü buluşmada her liderin farklı bir ajandası var. Trump, ABD’nin küresel liderliğini pekiştirmek ve nükleer silahların kontrolünde yeni bir diplomatik süreç başlatmak istiyor. Putin, Batı ile ilişkileri kopma noktasına gelen Rusya’nın küresel ağırlığını yeniden tescilletmeyi ve Washington’la doğrudan temas kurmayı hedefliyor. Ev sahibi Şi ise iki lideri Çin’de ağırlayarak Pekin’in küresel diplomasideki merkezi rolünü güçlendirmeyi amaçlıyor. Bu buluşma ortak bir siyasi çizgiden ziyade, birbirinin gücünü dengelemek zorunda olan üç aktörün çıkar pazarlığı anlamına geliyor.

2. TRUMP, Şİ VE PUTİN HANGİ PAZARLIĞI YAPACAK

Masadaki en kritik başlık nükleer silahların kontrolü olacak. ABD ile Rusya arasındaki son büyük silah kontrol anlaşması New START’ın Şubat 2026’da sona ermesiyle dünyanın en büyük iki nükleer gücü yarım yüzyıl sonra ilk kez yasal sınırlamalardan bağımsız kaldı. Trump, hızla silahlanan Çin’in de dahil olduğu üçlü bir denetim mekanizması kurmak istiyor. Ancak Pekin, cephaneliğinin ABD ve Rusya’nın çok gerisinde olduğunu savunarak böyle bir kısıtlamaya mesafeli. Putin, Washington’la ilişkilerde yeni bir sayfa açarak Rusya’nın stratejik çıkarlarını kabul ettirmeye çalışırken; Şi’nin önceliği Çin’in nükleer kapasitesini bağlayacak bir anlaşmaya zorlanmamak. İkinci kritik başlık ise İran savaşı. Burada asıl soru, Tahran’ın en büyük ticaret ortağı olan Çin ile ABD’nin çatışmaların seyrini değiştirecek ortak bir zeminde buluşup buluşamayacağı.

3. UKRAYNA SAVAŞI GÜNDEME GELECEK Mİ

Kremlin açısından zirve, Ukrayna savaşında diplomatik bir açılım sağlamak için önemli bir fırsat. Beyaz Saray, Trump ile Putin arasında ayrı bir ikili görüşme planlanmadığını ve Ukrayna’nın üçlü zirvenin resmî gündeminde yer almayacağını açıklasa da Putin’in bu teması Moskova’nın barış koşullarını masaya sürmek için kullanması bekleniyor. Çin de savaşın toplantının merkezine yerleşmesine sıcak bakmıyor. Buna rağmen Kiev ve Avrupa başkentleri, kendi temsilcilerinin bulunmadığı bir masada Avrupa güvenliğinin pazarlık konusu yapılmasından rahatsız. Bu tablo, 1945’te ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin savaş sonrası Avrupa’yı şekillendirdiği Yalta Konferansı’nı hatırlatıyor.

4. ZİRVEDEN KİM KAZANÇLI ÇIKACAK

Üç liderin de zirveden elde etmek istediği farklı kazanımlar var. Üç liderin de başarı kriteri farklı: Trump, kendisini küresel krizleri çözebilen lider olarak konumlandırıp ABD’nin diplomatik üstünlüğünü korumak istiyor. Putin için en büyük kazanım, Rusya’nın uluslararası izolasyonunun kırılması ve ABD tarafından yeniden eşit bir küresel aktör olarak muhatap alınması olacak. Şi ise Çin’i dünya siyasetinin merkezine yerleştirerek hem Washington hem de Moskova karşısında manevra alanını genişletmeyi hedefliyor. Ancak zirveye ev sahipliği yapmak, masadaki en güçlü aktör olmak anlamına gelmiyor. Dolayısıyla zirvenin kazananı, masadan en fazla taviz koparan değil, kendi stratejik hedeflerini en az ödünle gerçekleştiren lider olacak.

5. GÖRÜŞME DÜNYA DÜZENİNİ DEĞİŞTİREBİLİR Mİ

Zirveden hemen imzalı ve kapsamlı bir anlaşma çıkması beklenmiyor ancak üç liderin aynı masada buluşması uluslararası sistem açısından bir kırılma noktası olabilir. Nükleer silahların kontrolünde yeni bir müzakere kapısının aralanması küresel güvenlik mimarisini, İran konusunda ortak bir diplomatik tutum ise Ortadoğu’daki çatışmaların seyrini etkileyebilir. Ukrayna konusunda doğrudan bir uzlaşma çıkmasa bile verilecek mesajlar savaşın gidişatında belirleyici olacak. Asıl yanıtı aranan soru ise dünya düzeni, Birleşmiş Milletler ve çok taraflı diplomasi üzerinden mi şekillenecek, yoksa ABD, Çin ve Rusya’nın kendi aralarında kuracağı “büyük güçler masasında” mı belirlenecek? Şencen’deki zirve, yeni dönemin kurallarına dair ilk somut ipucunu verecek.