İzmir 14°
Aliağa Son Dakika İzmir, Aliağa, Türkiye ve dünyadan günün ajandası
Son Dakika

Barınaklara sivil gözlem

Bakımevlerinden gelen işkence görüntülerinin sonucu olarak hayvanseverler bağımsız bir denetim platformu kurdu.

Hayvanseverler tarafindan kurulan bağımsız platform ile barınaklar sivil gözlem altına alınıyor

Son birkaç yıldır sokak hayvanlarına yaşatılanların acımasızlığı belki yıllar sonra anlaşılacak. “Sokakların güvensiz” olmamasının en baş nedeni olarak gösterilen özellikle sokak köpekleri, son yıllarda sistematik olarak işkenceyle toplatılarak öldürülmeye veya barınaklara kapatılmaya başlandı. Büyük bir çoğunluğu yıllardır sokaklarda kimseye zararı olmasın, insanlarla uyumlu hayvanlardı.

“Katliam yasası” olarak anılan 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, 2024 yılında yasallaştı. Yasada belediyelere “nitelikli barınak” şart koşuldu, hayvanlara işkence yapılmasının yaptırımları artırıldı. Ama yine de “katliam” görüntülerinin önüne geçilemedi. “Batı’da sokakta bir tek köpek göremezsiniz” diyerek Batı’yı örnek olarak gösterenler, nedense Batı’nın barınaklarının ve hayvan bakımının kalitesini Türkiye’ye layık görmedi. Hatta daha da ileriye gidip “Niye hayvanları beslemeye para harcıyoruz, öldürelim” diyenler bile çıktı.

Bugüne kadar gönüllüler barınaklara gidip durumlarını gözler önüne seriyordu. Barınakların bazısı ziyaretçi geleceği bildirimi yapıldığında temizleniyordu ancak sonra yine hayvanlar kötü şartlarda yaşamaya devam ediyordu. Barınakların çoğunda yine “nedense” 7/24 canlı kamera yoktu veya çalışmıyordu.

Tüm bu şartlar, hayvanseverleri BarınakTakip isimli bir platform kurmaya itti. Tamamen bağımsız ve gönüllü yürütülen bir sistemle internet sitesi yapıldı. Sosyal medya hesapları da bulunan BarınakTakip ile bakımevlerine giden gönüllülerin karşılaştıkları kötü veya iyi tabloları paylaşmaları sağlanıyor. Böylece sistemli bir şekilde barınakların durumu takip edilmiş oluyor. Konuyu platformun kurucuları Batuhan Özgür Özdemir, Begüm Ünal, Nihan Akkaş, Sena Gürdoğan ve İrem Zeybek ile konuştuk.

BARINAKLAR GÖRÜNÜR OLSUN DİYE KURULDU

*Barınak Takip platformu nasıl ortaya çıktı? Sizi bu siteyi kurmaya iten neydi? İlk aşamada hangi kritik sorunları çözmeyi hedefliyorsunuz?

BarınakTakip, hayvanların barınaklara götürüldükten sonra hangi koşullarda yaşadıklarının ve akıbetlerinin yeterince şeffaf ve düzenli biçimde takip edilmemesinden doğan bir ihtiyaçla ortaya çıktı.

Özellikle 2024 yılında 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda yapılan değişikliklerin ardından sahipsiz hayvanlarının toplanması ve barınaklara (bakımevlerine) yerleştirilmesiyle ilgili süreçlerde ciddi kaygılar oluştu. Ancak hayvanların barınaklara götürülmesi, onların yaşam koşullarının gerçekten güvence altına alındığı anlamına gelmiyor. Bu süreçte barınakların koşullarına, hayvanların akıbetine ve yapılan uygulamalara ilişkin bilgiye erişimin ne kadar önemli olduğunu gördük. Bu hayvanların nerede olduğu, hangi koşullarda yaşadığı, sağlık ve bakım ihtiyaçlarının karşılanıp karşılanmadığı, hastalanan veya hayatını kaybeden hayvanlara ne olduğu gibi soruların yanıtlanabilmesi gerekiyor.

Bugün bir barınakta yaşanan ciddi bir sorun sosyal medyada gündem olabiliyor. Ancak birkaç gün sonra kamuoyunun ilgisi başka bir yöneldiğinde, o barınaktaki hayvanların durumunun değişip değişmediğini çoğu zaman bilmiyoruz. Bir barınağı ziyaret eden bir gönüllünün gözlemi çoğu zaman kendi sosyal medya hesabında kalıyor. Başka bir gönüllünün aylar sonra yaptığı ziyaretle bu gözlemi karşılaştırmak, barınakta zaman içinde nelerin değiştiğini anlamak veya daha önce kaydedilmiş bir sorunun devam edip etmediğini görmek oldukça zor. Böylece önemli bilgiler kayboluyor ve aynı sorunlar tekrar tekrar yaşanabiliyor.

Biz, Biz, BarınakTakip'i, hayvanların barınak kapılarının ardında yaşadıklarının görünür hale gelmesi için kurduk. BarınakTakip'i, hayvanların barınak kapılarının ardında görünmez hale gelmemesi için kurduk. Amacımız, Türkiye genelindeki hayvan bakımevlerini ve doğal yaşam alanlarını görünür kılmak, gönüllülerin sahadan edindikleri gözlemleri ortak bir sistemde toplamak ve aynı barınağın farklı tarihlerdeki durumunu karşılaştırılabilir hâle getirmek.

İlk aşamada önceliğimiz, barınakların kapsamlı bir envanterini oluşturmak, düzenli ziyaretleri teşvik etmek ve tespit edilen sorunların takip edilebilmesini sağlamak.

Uzun vadede ise yalnızca sorunları görünür kılan değil, bu sorunların giderilip giderilmediğini izleyen, gerektiğinde hukuki başvurulara dayanak oluşturabilecek kayıtların tutulmasını kolaylaştıran ve kamu kurumlarının hesap verebilirliğini güçlendiren sürdürülebilir bir sivil takip ağı oluşturmak istiyoruz.

Çünkü bizim için önemli olan yalnızca bir barınakta ne yaşandığının ortaya çıkarılması değil, aynı sorunların yaşanmaması için kalıcı bir takip mekanizmasının kurulması.

DEVAMLI GÖZLEM RAPORU

*Nasıl bir sistem kurdunuz? Nasıl çalışmalar yürüttünüz? Örneğin barınakların listesine nasıl ulaştınız? Nasıl bir iletişim mekanizması geliştirdiniz?

BarınakTakip'i, Türkiye genelindeki barınakların gönüllüler tarafından düzenli olarak izlenebileceği, gözlemlerin kayıt altına alınabileceği ve herkes tarafından erişilebilir hale getirilebileceği bağımsız bir dijital platform olarak tasarladık.

Kullanıcılar, platform üzerinden hayvan bakımevlerini ve doğal yaşam alanlarını harita veya liste üzerinden görüntüleyebiliyor. Bir barınak hakkında daha önce yapılmış ziyaretleri inceleyebiliyor ve kendi ziyaretlerinde edindikleri gözlemleri standart bir form aracılığıyla sisteme aktarabiliyor.

Bu formlarda hayvanların temiz suya ve yeterli beslenmeye erişimi, barınma alanlarının hijyen koşulları, hasta veya yaralı hayvanların durumu, yavrulu anneler, karantina alanları ve veterinerlik hizmetleri gibi temel konulara ilişkin sorular bulunuyor. Gönüllüler gözlemlerini fotoğraflarla da destekleyebiliyor.

Böylece bir barınağın yalnızca belirli bir tarihteki durumunu değil, zaman içerisinde hangi koşullarının iyileştiğini veya hangi sorunlarının devam ettiğini de görebiliyoruz.

Barınak envanterini oluştururken belediyelerin ve ilgili kurumların kamuya açık bilgileri, harita ve konum kayıtları ile yerel kaynaklardan ve gönüllülerden gelen bildirimler gibi farklı kaynaklardan yararlanıyoruz. Ancak bu listeyi tamamlanmış ve değişmez bir envanter olarak görmüyoruz. Sistemde bulunmayan barınaklar kullanıcılar tarafından önerilebiliyor; bu öneriler incelendikten sonra uygun bulunanlar haritaya ekleniyor.

Platformun önemli bir diğer ayağı ise hukuki bilgilendirme ve başvuru mekanizmaları.

Sitemizde yer alan, ekibimizdeki avukatlarımız tarafından hazırlanan "Haklarınızı Bilin" bölümünde, gönüllülerin barınak ziyaretlerinde nelere dikkat edebileceklerini, karşılaştıkları uygulamaların hukuki dayanaklarını nasıl sorgulayabileceklerini ve sorunlar karşısında hangi mercilere başvurabileceklerini anlatıyoruz.

Barınağa girişin engellenmesi, görüntü alınmasının sınırlandırılması, hayvanların bakım koşullarındaki eksiklikler veya yapılan başvurulara yanıt verilmemesi gibi durumlarda kullanılabilecek dilekçe ve tutanak şablonları da hazırladık.

Çünkü bir sorunun yalnızca sosyal medyada paylaşılmasıyla yetinilmemesi gerektiğini düşünüyoruz. Gözlemin belgelenmesi, ilgili kuruma yazılı olarak iletilmesi ve sonucun takip edilmesi de en az sorunun duyurulması kadar önemli.

Bunun yanında farklı illerdeki gönüllüler arasında iletişim ve dayanışma ağları oluşturmaya çalışıyoruz. Hedefimiz, Türkiye'nin 81 ilinde düzenli ziyaret yapabilecek, gözlemlerini paylaşabilecek ve gerektiğinde birbirleriyle koordineli hareket edebilecek bir gönüllü ağı oluşturmak.

İletişim mekanizmasının temelinde gönüllülerin platforma katılımı ve sahadan bilgi aktarımı bulunuyor. Sistemde bulunmayan barınakların da kullanıcılar tarafından eklenmesi önerilebiliyor. Böylece platformun yalnızca merkezi bir ekip tarafından güncellenen bir liste olmaktan çıkıp, sahadaki insanların katkısıyla genişleyen bir yapıya dönüşmesini amaçlıyoruz.

DOĞRULAMA ÖNEMLİ

*Platforma gelen bir bilginin veya barınak durumunun doğruluğunu teyit etmek için nasıl bir filtreleme/doğrulama süreciniz var? Yanıltıcı bilgiler konusunda bir önleminiz var mı?

BarınakTakip açısından en önemli ilkelerden biri, gözlem ile iddiayı, kişisel değerlendirme ile doğrulanmış bilgiyi birbirinden ayırabilmek.

Platforma iletilen ziyaret raporları doğrudan yayımlanmıyor; yayımlanmadan önce inceleme sürecinden geçiyor. Gönüllülerin gözlemlerini belirli sorular üzerinden aktarmalarını sağlayan ekibimizdeki avukatlar tarafından hazırlanan kanun ve yönetmeliğe uygun ziyaret formları kullanıyoruz. Böylece yalnızca genel değerlendirmeler yerine, belirli bir tarihte ve belirli koşullarda neyin gözlemlendiğine ilişkin daha somut kayıtlar elde etmeyi amaçlıyoruz. Yanıltıcı veya eksik bilgi riskini yalnızca kullanıcıların iyi niyetine bırakamayız. Bu nedenle verilerin bağlamıyla birlikte değerlendirilmesi ve gerektiğinde yeniden gözden geçirilebilmesi önemli.

Örneğin "Bu barınakta hayvanlara bakılmıyor" şeklindeki genel bir ifade yerine, hayvanların suya erişimi, bölmelerin temizliği veya görünür şekilde hasta ya da yaralı hayvan bulunup bulunmadığı gibi somut gözlemlerin kaydedilmesini önemsiyoruz.

Fotoğraflar, ziyaret tarihleri ve önceki kayıtlar, bir bildirimin değerlendirilmesinde önemli dayanaklar oluşturuyor. Aynı barınakta farklı tarihlerde ve farklı kişiler tarafından yapılan ziyaretler de gözlemlerin karşılaştırılmasına imkan tanıyor.

Bununla birlikte, bir kaydın yayımlanmadan önce incelenmesi, içerisindeki her bilginin bağımsız bir resmi incelemeyle doğrulandığı anlamına gelmez. Bu ayrımı özellikle koruyoruz.

Amacımız hiçbir gönüllü gözlemini kesinleşmiş bir yargı kararı veya resmi denetim raporu gibi sunmak değil. Bilgilerin kaynağı, tarihi ve kapsamı belli olan, gerektiğinde yeniden değerlendirilebilen bir kayıt sistemi oluşturmak.

Çünkü yanıltıcı bilgiyle mücadele etmek, en az gerçek sorunların görünür kılınması kadar önemli. Hem hayvanların korunması hem de platformun güvenilirliği açısından somut, dikkatli ve sorumlu bir kayıt anlayışını benimsiyoruz.

DEĞERLENDİRME SÜRECİ

*Bir barınağı “şeffaf”, “yeterli” ya da “riskli” olarak sınıflandırırken hangi somut göstergeleri esas alıyorsunuz?

Öncelikle platformda kullandığımız sınıflandırmanın bir resmi denetim veya mevzuata uygunluk kararı olmadığını belirtmek isteriz. Barınakları, gönüllülerin ziyaret sırasında gözlemleyebildikleri koşullara ilişkin standart sorular üzerinden değerlendiriyoruz.

Sistemimizde "Güvenli", "İyileştirilmeli" ve "Kritik" olmak üzere üç durum kategorisi bulunuyor.

Değerlendirmede özellikle hayvanların temiz suya ve düzenli beslenmeye erişimi, yeterli yaşam alanına sahip olup olmadıkları, barınma alanlarının hijyen koşulları, görünür şekilde hasta veya yaralı hayvan bulunup bulunmadığı, ihmal ya da fiziksel istismar belirtileri, aşırı stres davranışları ve personelin yaklaşımı gibi somut göstergeler esas alınıyor.

Örneğin bir ziyaret sırasında hayvanların temiz suya erişemediğinin gözlemlenmesi veya görünür şekilde hasta ya da yaralı hayvanların bulunması, sistem açısından kritik durum göstergeleri arasında yer alıyor.

Kritik bir sorun gözlemlenmemekle birlikte bazı bakım veya yaşam koşullarında eksiklikler bulunuyorsa rapor "İyileştirilmeli" olarak sınıflandırılıyor. Değerlendirmeye esas tüm yanıtların olumlu olduğu raporlar ise "Güvenli" kategorisinde yer alıyor.

Burada önemli bir ayrıntı var: Bir barınağın güncel durumunu, yayımlanması onaylanmış en son ziyaret raporu belirliyor. Ancak geçmiş ziyaretler silinmiyor; barınğın durum geçmişinde erişilebilir olmaya devam ediyor.

Dolayısıyla bir barınağın bugün iyi koşullarda gözlemlenmesi, geçmişteki sorunlarının kayıtlardan kaybolması anlamına gelmiyor. Aynı şekilde, bir barınakta tespit edilen olumsuzlukların daha sonra giderilmesi de yeni ziyaretlerle görünür hâle gelebiliyor.

"Güvenli"