Sosyal medyayı yasaklamak mı yoksa öğretmek mi?
Sosyal medya yasağı çocukları dijital risklerden gerçekten koruyacak mı, yoksa onları daha görünmez alanlara mı itecek? Kalıcı çözüm, yasaktan çok medya okuryazarlığında olabilir.
Çocuklara sosyal medya kısıtlamaları getiren yönetmelik yürürlüğe girdi. Buna göre 15 yaşından küçük olanlar sosyal medyayı kullanamayacak, 15-18 yaş aralığında olanlardan ise yaş doğrulama istenecek ve sosyal medya hesaplarının kapalı olması koşulu getirilecek. Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) araştırması, çocukların temel haklarını korurken dijital riskleri en aza indirmeyi hedefleyen bu kritik politikanın, uluslararası örnekler ışığında Türkiye şartlarında nasıl yaşama geçirilebileceğine ilişkin kapsamlı raporunda yasağın cazibesine dikkat çekiyor.
‘ARTIK SOSYAL MEDYA FİLAN YOK!’
Türkiye’de 15 yaşının altında yaklaşık 17.5 milyon çocuk var. Bu çocukların büyük çoğunluğu anne karnında bile cep telefonuna ve sosyal medyaya aşinalar. Yemek yerken bir aracı olarak ekranı görüyorlar, anne baba sohbet edeceği zaman oyalanması için ekranla baş başa bırakılıyorlar, aralarında henüz bebekken kendileri için açılan sosyal medya hesapları olanlar bile var. Böyle bir ortamda bu çocukların tamamına “Sana artık sosyal medya filan yok!” diyeceğiz.
YASAK, ÇEVRİMİÇİ TEHLİKELERİ ÖNLER Mİ?
EDAM’ın araştırması, sosyal medya yasaklarının çevrimiçi tehlikeleri önleyip önlemediğine odaklanıyor. Rapora göre dünyada bu yasaklarla ilgili tartışmalar henüz çok yeni olduğundan, yasağın çocukların çevrimiçi güvenliğini artırdığına yönelik somut bir veri yok. Diğer yandan rapor, “Çocukların dijital yaşamları da kurallara tepki olarak değişmektedir. Engellerle karşılaştıklarında çocuklar daha küçük platformlara, özel topluluklara, oyun hizmetlerine, sanal özel ağlara, paylaşımlı hesaplara veya denetimin daha az olduğu alanlara yönelebilirler. Üstelik kontrollerden kaçan çocuklar, düzenlemeye tabii platformlarda görünmez hale gelirler. Avustralya’daki deneyimde görüldüğü gibi, korunmaları da daha kolay değil, daha zor hale gelir” diyor.
ASIL TEHLİKE SOSYAL MEDYA MI?
Sosyal medya yasaklarının ortaya çıkışında temel endişeler pornografi, kendine zarar verme içerikleri, yeme bozukluğu içerikleri, nefret söylemi ve dezenformasyon gibi riskler, cinsel şantaj, taciz, dolandırıcılık ve istenmeyen yetişkin teması gibi tehlikeler, akran zorbalığı, rıza dışı görüntü paylaşımı ve tehlikeli meydan okumalara katılım. Profil oluşturma, manipülatif reklamcılık, uygulama içi satın alımlar ve kumar benzeri mekanizmalar gibi sözleşme ile ticari riskler, katılımı en üst düzeye çıkaran öneriler, sonsuz kaydırma, sosyal karşılaştırma ölçütleri, gece saatlerinde gelen bildirimler ve engelsiz viral yayılma gibi sistemik tasarım riskleri de yaygın. Peki, yasaklarla bütün bunlar ortadan kalkacak mı? Çocuklar sosyal medyaya ulaşamayacak, peki diğer platformlar? Yazışma grupları, dijital oyunlar ve chat alanları, topluluk sohbet platformları?
MEDYA OKURYAZARLIĞI EĞİTİMİ
Bu köşede daha önce de yazmıştım. Yasaklar temel çözüm gibi görünse de asıl çözüm bireyin eğitiminde gizli. Yasak bir gün delinir ama eğitilmiş bir birey, kendi etik kuralları çerçevesinde hareket eder. Dünyada medya okuryazarlığı eğitimi veren ilk ülkelerden biridir Türkiye. Bir öğretmen olan Muvaffak Uyanık eline günlük gazeteleri alıp okulları dolaşmış, çocukların haberlerden nasıl etkilendiğini incelemiş, gazetelerin bir eğitim aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını araştırmış ve devlet matbaası da bu konudaki kitaplarını yayımlamıştır. Dünyaya medya okuryazarlığı konusunda ders verebilecek bir ülke olan Türkiye’nin sosyal medya ve tüm dijital ortamlar için çocuklara medya okuryazarlığı eğitimini vermek yerine yasaklarla çözüm araması çare değil. Medya okuryazarı olmayan çocuk, yasak kalktığında da benzer hatalara düşebilir. Bu yüzden anaokulundan başlamak üzere çocuklara medya okuryazarlığı eğitimi verilmeli, çocuğun birey olma yolculuğunda dijital farkındalık bir yaşam becerisi olarak yaşantısına eklenmelidir.
EVDE DENEYİN
Anı defteri
Bu hafta çocuklarla birlikte anı defteri oluşturun. Bu deftere, yaşamınızdaki önemli anları yazın. Yıllar sonra sizin için en önemli anların derlendiği bir kişisel tarih kitabının ortaya çıktığını göreceksiniz.
HAFTANIN KİTABI
“Karabala Tanrıların Gemisi” büyüleyici resimleriyle fantastik bir macera. Çocuklar bayılacak.
Yayınevi: Çizgi Düşler Yazar: Hikmet Yamansavaşçılar Yaş: 10+ Sayfa: 55
HAFTANIN ETKİNLİĞİ
Cin Ali’nin Peşinde
Yüzbinlerce çocuk Cin Ali macerasıyla okuma yazma öğrendi. Peki, Cin Ali nasıl ortaya çıktı?
Yer: Ankara-Cin Ali Müzesi
Tarih: Bugün
Saat: 14.00
Kayıt ve bilgi: (0312) 426 80 42
HAFTANIN ŞARKISI
Bu hafta çocuklarınızla ve torunlarınızla birlikte Camille Saint-Saëns’dan adlı “Hayvanlar Karnavalı” isimli klasik müzik eserini dinleyin ve bu eser hakkında sohbet edin.
İzmir, Aliağa, Türkiye ve dünyadan günün ajandası